Afati që skadoi pa pasojë: pse Kuvendi i Kosovës mbetet i pakonstituar

Në mbrëmjen e 7 gushtit, pak para orës 22:30, deputetë të PDK-së, LDK-së dhe Aleancës u paraqitën në Kuvend për të kërkuar rifillimin e seancës konstituive. Salla ishte e mbyllur. Nënkryetari i grupit parlamentar të Aleancës, Besnik Tahiri, tha atë natë: „Ata të cilët kanë dhënë urdhër me mbyllë derën, ata duan që ne ta hapim atë me dhunë.“

Brenda dy orëve, afati kushtetues për konstituimin e legjislaturës së njëmbëdhjetë kaloi.

Të shtunën, më 8 gusht, seanca u rifillua. Kryeministri në detyrë Albin Kurti mori fjalën, kërkoi sërish kohë shtesë për negociata dhe nuk propozoi kandidat për kryetar të Kuvendit. Kur po kthehej në ulëse, deputetja e Aleancës Time Kadrijaj hodhi vezë ndaj tij. Deputetët e të dyja krahëve u ngritën në mbrojtje të kolegëve të vet. Kryesuesi i seancës, Avni Dehari, e pezulloi punën pa caktuar datë të re.

I pyetur për incidentin, Kurti u përgjigj se ishte i lumtur ta paguante këtë çmim nëse ai do të çonte te takimi i partive dhe te marrëveshja për presidentin.

Më 12 gusht, deputetë të PDK-së dhe të Aleancës u mblodhën në sallë duke kërkuar vazhdimin e seancës. Përplasjet zgjatën rreth dy orë dhe ishin kryesisht verbale, por përfshinë edhe shtytje fizike mes deputetëve. Deputetja e PDK-së Vlora Çitaku njoftoi se protesta do të zhvendosej „edhe jashtë Kuvendit në forma më të gjera të mobilizimit“. Ministrja e Drejtësisë në detyrë, Donika Gërvalla, u kërkoi deputetëve opozitarë: „Ejani në takim.“

Deri më 15 gusht, seanca nuk ishte rifilluar. Kuvendi i Republikës së Kosovës nuk ka kryetar, nuk ka nënkryetarë dhe nuk ka komisione.

Kjo nuk është e njëjta krizë që e mbylli vitin e kaluar. Në vitin 2025 çështja ishte se kush do të votohej kryetar i Kuvendit. Sot çështja është më themelore: a ekziston fare një detyrim juridik i zbatueshëm për ta përfunduar procesin — dhe kush e vë atë në zbatim.

Neni 66, paragrafi 1 i Kushtetutës është i qartë në pjesën e parë: Kuvendi zgjidhet me mandat katërvjeçar që fillon nga dita e seancës konstituive, e cila mbahet brenda tridhjetë ditësh nga shpallja zyrtare e rezultateve.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i certifikoi rezultatet e 7 qershorit më 8 korrik 2026. Nga ajo datë, afati përfundonte më 7 gusht.

Ajo që teksti nuk e thotë është çfarë ndodh nëse afati kalon. Neni 82 i rendit rastet e shpërndarjes së Kuvendit: mosformimi i Qeverisë brenda 60 ditësh nga caktimi i mandatarit; vendimi i dy të tretave të deputetëve; mosarritja e zgjedhjes së Presidentit brenda 60 ditësh nga fillimi i procedurës; dhe, në paragrafin e dytë, mundësia e shpërndarjes nga Presidenti pas një mocioni të suksesshëm mosbesimi.

Qëndrimi i Lëvizjes Vetëvendosje është se seanca u hap më 6 gusht dhe se, sipas jurisprudencës së Gjykatës Kushtetuese të vitit 2025, ajo mbetet e hapur derisa të përfundojë me zgjedhjen e kryesisë. Në aktgjykimin e njohur si KO124/25, Gjykata kishte konstatuar se seanca konstituive e 15 prillit 2025 nuk kishte përfunduar dhe u kishte dhënë deputetëve afat shtesë për ta mbyllur.

Kryesuesi Dehari e ka mbrojtur këtë lexim edhe pas incidenteve. Më 15 gusht ai deklaroi se çdo përpjekje për ta vazhduar seancën pa marrëveshje politike „vetëm sa e tensionon më tej situatën“ dhe „e rrit rrezikun e përplasjeve, madje edhe të konfliktit fizik brenda sallës së Kuvendit“.

Qëndrimi i PDK-së dhe i Aleancës është se afati rrjedh nga certifikimi, se ai ka skaduar dhe se skadimi nuk e shuan detyrimin — përkundrazi, e bën atë urgjent. Më 15 gusht, deputeti i PDK-së Uran Ismaili kërkoi që seanca të thirrej të dielën, më 16 gusht.

Të dyja leximet janë të mbrojtshme juridikisht. Asnjëra nuk është konfirmuar nga Gjykata Kushtetuese për rrethanat e gushtit 2026.

Institucionet e pavarura juridike që kanë folur publikisht janë ndarë nga argumenti kryesor politik i LVV-së, pa i dhënë të drejtë plotësisht as opozitës.

Instituti i Kosovës për Drejtësi ka vlerësuar se moskonstituimi deri më 7 gusht përbën shkelje kushtetuese, por se procesi duhet të vazhdojë. Sipas IKD-së, zgjedhja e Presidentit është procedurë e ndarë dhe nuk mund të vendoset si kusht paraprak për konstituimin.

Gjykata Kushtetuese mund ta interpretojë Kushtetutën, por nuk mund të krijojë përmes interpretimit një pasojë kushtetuese që teksti nuk e përmban.

Drejtori ekzekutiv i IKD-së, Ehat Miftaraj, ka shkuar në të njëjtin drejtim: sipas tij, Gjykata „nuk mund as të caktojë obligime, apo të marrë vendime për ta shpërndarë Kuvendin nëse nuk është konstituuar brenda 30 ditëve, nëse kjo nuk parashihet në Kushtetutë“.

Këto janë vlerësime juridike, jo vendime. Por ato tregojnë një gjë me rëndësi: edhe nëse çështja shkon në Gjykatë, mjetet që ajo ka në dispozicion janë të kufizuara. Gjykata mund të konstatojë shkelje dhe të urdhërojë veprim — siç ka bërë disa herë gjatë vitit 2025 — por nuk ka mekanizëm ekzekutimi ndaj 120 deputetëve që nuk votojnë.

Në debatin publik përsëritet ideja se dhjetë deputetë mund ta dërgojnë çështjen në Gjykatën Kushtetuese. Teksti i nenit 113 është më i ngushtë se sa sugjeron ky formulim.

Kontrolli abstrakt i kushtetutshmërisë, sipas paragrafit 2 të nenit 113, mund të iniciohet nga Kuvendi, nga Presidenti, nga Qeveria dhe nga Avokati i Popullit. Paragrafi 5 u jep dhjetë ose më shumë deputetëve një të drejtë të ndryshme dhe të kufizuar: kontestimin e kushtetutshmërisë së një ligji ose vendimi të miratuar nga Kuvendi, brenda tetë ditësh nga miratimi.

Në gjendjen aktuale nuk ka Kuvend të konstituar dhe nuk ka akt të miratuar. Kjo do të thotë se rruga e „dhjetë deputetëve“ nuk është e hapur në formën që përshkruhet zakonisht. Presidentja në detyrë dhe Qeveria në detyrë mbeten subjekte të autorizuara — por të dyja postet mbahen nga figura që i përkasin krahut politik të akuzuar për bllokadën.

Ky është një ngushtim procedural me pasojë politike: mjeti juridik ekziston, por qasja në të nuk është e barabartë për të gjitha palët.

Më 12 gusht, katërmbëdhjetë organizata joqeveritare i janë drejtuar Gjykatës Kushtetuese duke kërkuar veprim për zbatimin e jurisprudencës ekzistuese. Organizatat e shoqërisë civile, megjithatë, nuk janë palë e autorizuar — kërkesa e tyre është, në thelb, presion publik i formalizuar.

Brenda LDK-së, deputeti Avdullah Hoti ka kërkuar dërgimin e çështjes në Gjykatë. Partia si e tërë nuk e ka bërë ende këtë hap.

Një Kuvend i pakonstituar nuk është thjesht një sallë e zbrazët. Pa kryesi nuk ka komisione parlamentare; pa komisione nuk ka shqyrtim të projektligjeve; pa Kuvend funksional nuk ratifikohen marrëveshjet ndërkombëtare dhe nuk votohen emërimet në institucionet e pavarura.

Njëkohësisht, tri postet më të larta të shtetit mbahen në cilësi ushtruese: Albulena Haxhiu është Presidente në detyrë që nga 4 prilli, kur përfundoi mandati i Vjosa Osmanit; Albin Kurti është kryeministër në detyrë; dhe posti i kryetarit të Kuvendit është vakant.

Asnjëra prej tyre nuk është e paracaktuar. Ajo që është e sigurt është se afatet kushtetuese vazhdojnë të rrjedhin pavarësisht nga marrëveshjet politike — dhe se, për të tretën herë brenda shtatëmbëdhjetë muajve, institucionet e Kosovës po e provojnë kufirin midis asaj që Kushtetuta e urdhëron dhe asaj që ajo mund ta zbatojë.

Analiza është hartuar nga ISDMAK. Pretendimet mbështeten në burime të verifikuara publike. Përmbajtja pasqyron gjendjen e verifikuar deri më 15 gusht 2026.