Aritmetika e 80 votave: pse presidenti i Kosovës nuk zgjidhet me shumicë qeverisëse

Në zgjedhjet e 7 qershorit 2026, Lëvizja Vetëvendosje mori 53 ulëse. PDK-ja siguroi 22, LDK-ja 18 dhe Aleanca 7. Njëzet ulëse janë të rezervuara për komunitetet — dhjetë për komunitetin serb dhe dhjetë për komunitetet e tjera joshumicë.

Për të formuar një qeveri, LVV-së i duhen 61 vota. Kryetarja e Partisë së Re Demokratike, Emilija Rexhepi, ka deklaruar publikisht më 1 gusht se Vetëvendosja së bashku me përfaqësuesit e komuniteteve joserbe i ka këto vota. Ajo shifër është vlerësim i saj dhe nuk është konfirmuar si numërim formal, por aritmetika e mbështet: 53 plus tetë deputetë të komuniteteve joserbe e arrin saktësisht pragun e 61-shit.

Për të zgjedhur Presidentin, i duhen 80. Dhe këtu llogaria ndalon.

Dy rreshtat e fundit e mbyllin qarkun.

Neni 86, paragrafi 5 parasheh se, nëse dy raundet e para dështojnë, zhvillohet një raund i tretë mes dy kandidatëve që kanë marrë numrin më të lartë të votave në raundin e dytë, dhe fiton ai që merr shumicën e të gjithë deputetëve — 61. Në letër, kjo do t’i jepte Vetëvendosjes një rrugëdalje.

Në praktikë, jo. Sipas leximit që Gjykata Kushtetuese ka dhënë në rastin e vitit 2011 lidhur me zgjedhjen e Behgjet Pacollit, pragu prej dy të tretave nuk vlen vetëm për votat, por edhe për praninë e nevojshme që seanca të jetë e vlefshme. Pa 80 deputetë në sallë, procedura nuk mund të nisë. Dhe pa dy raunde të zhvilluara, nuk ekzistojnë „dy kandidatët me më shumë vota“ mes të cilëve do të zhvillohej raundi i tretë.

Ky mekanizëm nuk është teorik. Ai u aktivizua dy herë gjatë vitit 2026.

Më 5 mars, në afatin kushtetues për zgjedhjen e Presidentit, PDK-ja, LDK-ja dhe AAK-ja nuk morën pjesë dhe seanca nuk mund të vazhdonte për mungesë kuorumi.

Më 27 prill, në përpjekjen e fundit brenda afatit shtesë që kishte dhënë Gjykata Kushtetuese, kandidatja e propozuar nga LVV-ja, Feride Rushiti, mori 63 vota. Ishte një numër pa rëndësi juridike, sepse seanca nuk kishte kuorumin e kërkuar. Kryetari i PDK-së, Bedri Hamza, deklaroi atë natë: „Kjo çka ka ndodh sonte, është shkelje e Kushtetutës. Ka hyrë në votim çështja e presidentit në mënyrë kundërkushtetuese.“ Kryetari i LDK-së, Lumir Abdixhiku, e cilësoi po ashtu antikushtetues.

Rrjedhimisht, Kuvendi u shpërnda dhe Kosova shkoi në zgjedhjet e 7 qershorit — të tretat brenda gjashtëmbëdhjetë muajsh.

Ky lexim i vitit 2011 nuk pranohet unanimisht. Në një analizë të publikuar më 10 gusht 2026 në KOHA.net, autori Gazmend Gjonbalaj argumenton se Gjykata Kushtetuese e shndërroi një prag votimi në kuorum të detyrueshëm pa bazë tekstuale.

Askund në dokumentin tonë themeltar nuk përcaktohet se pragu i dy të tretave për votim duhet të shndërrohet në një kuorum të detyrueshëm për praninë fizike në hapje të seancës.

Kjo është kritikë doktrinare, jo konstatim gjyqësor. Precedenti mbetet në fuqi dhe Gjykata nuk e ka rishikuar atë. Por debati ka rëndësi praktike: nëse pragu i pranisë do të hiqej, arkitektura e negociatave në Prishtinë do të ndryshonte brenda një dite.

Deklarata e Lumir Abdixhikut e 13 gushtit ishte lëvizja më e madhe politike e muajit. Kryetari i LDK-së njoftoi: „LDK-ja heq dorë nga çdo kërkesë për pjesëmarrje në qeveri. S’e duam asnjë ministri.“ Partia hoqi dorë edhe nga kryesimi i Kuvendit dhe nga pretendimi për postin e Presidentit, duke deklaruar se do të angazhohet për një president jopartiak të dakorduar mes partive.

Kjo hoqi një pengesë reale. Deri atëherë, një nga interpretimet e ngërçit ishte se partitë po grindeshin për ndarjen e posteve.

Por aritmetika nuk ndryshoi. LDK-ja ka 18 deputetë. Nëse ata marrin pjesë dhe votojnë, pragu i pranisë arrihet dhe procedura mund të nisë. Nëse LDK-ja merr pjesë por PDK-ja dhe Aleanca jo, çështja varet nga sa deputetë të komuniteteve janë të pranishëm — dhe numrat mbeten të ngushtë.

Ajo që mungon ende është një emër. Më 14 gusht, kryeministri në detyrë Albin Kurti tha se Kosova ka „me dhjetëra figura që mund të jenë President“ dhe se bisedat duhet të kalojnë te emrat konkretë. Deri më 15 gusht, asnjë parti nuk kishte propozuar publikisht një kandidat.

Dy afate mbivendosen dhe pak vëmendje politike u është kushtuar.

I pari lidhet me nenin 90 të Kushtetutës, i cili përcakton se detyra e ushtruesit të Presidentit nuk mund të ushtrohet për një periudhë më të gjatë se gjashtë muaj. Albulena Haxhiu e mori këtë detyrë më 4 prill 2026. Studiuesi Eugen Cakolli, i Institutit Demokratik të Kosovës, ka llogaritur se periudha gjashtëmujore përfundon më 4 tetor.

Vlen shënuar se neni 90 mban titullin „Mungesa e përkohshme e Presidentit“. Zbatimi i tij ndaj një mandati që ka skaduar plotësisht — e jo ndaj një mungese të përkohshme — është lexim që nuk është konfirmuar nga Gjykata Kushtetuese.

I dyti lidhet me nenin 82 dhe nenin 86: nëse Presidenti nuk zgjidhet brenda 60 ditësh nga fillimi i procedurës, Kuvendi shpërndahet. Cakolli e ka llogaritur, duke e nisur numërimin nga 6 gushti, se „5 tetori është dita e 60-të, rrjedhimisht, dita e fundit për zgjedhjen e presidentit“.

Nëse të dyja llogariten kështu, Kosova do të gjendej brenda të njëjtës javë përballë skadimit të mandatit të ushtruesit të detyrës së Presidentit dhe afatit për zgjedhjen e Presidentit të ri — me një Kuvend që ende nuk është konstituuar.

Kjo mbetet projeksion i bazuar në llogaritje të publikuara, jo parashikim. Vetë data e fillimit të afatit 60-ditor varet nga një interpretim juridik që ende nuk është konfirmuar.

Analiza është hartuar nga ISDMAK. Pretendimet mbështeten në burime të verifikuara publike. Përmbajtja pasqyron gjendjen e verifikuar deri më 15 gusht 2026.