Çfarë është ofruar dhe çfarë është refuzuar: anatomia e negociatave të dështuara

Krizat institucionale zakonisht përshkruhen si mungesë vullneti. Në rastin e Kosovës gjatë verës së vitit 2026, dokumentimi tregon diçka më specifike: pati oferta konkrete me shifra, pati kushte të shkruara dhe pati heqje dorë publike nga poste. Asnjëra nuk u përkthye në marrëveshje.

Kjo nuk është detaj procedural. Ajo tregon se ngërçi nuk buron nga mungesa e komunikimit, por nga mospërputhja e vetë objektit të negociatës: një palë kërkon marrëveshje për Presidentin para konstituimit, tjetra kërkon konstituim para çdo bisede tjetër.

Më 10 korrik, dy ditë pas certifikimit, Bedri Hamza doli nga takimi me Albin Kurtin dhe e bëri të qartë pozicionin: „Bazuar në bisedat që i kemi pasur, normalisht korrekte, qëndrimi ynë është që PDK në këtë mandat është e gatshme të jetë në opozitë dhe i dëshirojmë sukses Kurtit.“

Në të njëjtën deklaratë ai e vendosi kushtin që PDK-ja e ka mbajtur që atëherë: „Të gjitha partitë tjera nuk mund ta zgjedhin presidentin pa LVV-në. LVV-ja duhet të gjejë partnerë sipas nevojave dhe kritereve të tyre për t’i dhënë vendit institucione.“

Pozicioni i PDK-së u ashpërsua pas 7 gushtit. Më 14 gusht, Hamza deklaroi: „Kurti nuk do bashkëpunim, partneritet, por nënshtrim.“ Në po atë ditë, pas kthesës së LDK-së, ai shtoi: „Tash, pas qëndrimit të fundit të LDK-së, rruga është e hapur, i kanë numrat, i kanë votat.“

Sipas raportimeve, LVV-ja i kishte ofruar PDK-së kryesimin e Kuvendit. Deputeti i LVV-së Ilir Kërçeli e konfirmoi publikisht më 9 gusht, duke thënë se partia i ofron PDK-së „njërën nga tri pozitat e larta të shtetit“ së bashku me një president konsensual. PDK-ja nuk e pranoi.

Qëndrimi i Aleancës — partia që deri në shkurt 2026 njihej si AAK dhe që sot drejtohet nga Ardian Gjini pas dorëheqjes së Ramush Haradinajt — është strukturalisht i ndryshëm nga i të tjerëve.

Më 9 korrik, partia publikoi gjashtë kërkesa si kusht për të ndihmuar në sigurimin e kuorumit presidencial. Ato nuk përfshijnë poste.

Gjini e formuloi ofertën kështu: „Aleanca është e gatshme, pa kushte ose kërkesa vetjake, të ndihmojë në bërjen e kuorumit.“

Kërkesa e gjashtë, në veçanti, ilustron një aspekt të pavërejtur mjaftueshëm të kësaj negociate: ajo kërkon një shumë që i afrohet një të katërtës së buxhetit vjetor të shtetit për një komunë të vetme. Kushtet e Aleancës janë të shkruara dhe të verifikueshme, por jo domosdoshmërisht të përmbushshme brenda kornizës fiskale ekzistuese.

Rrugëtimi i LDK-së është më i ndërlikuari.

Partia hyri në negociata me LVV-në pas zgjedhjeve, i pezulloi ato në mes të korrikut pasi një grup deputetësh nisi procedurën për shkarkimin e kryetarit, dhe u kthye pas Kongresit të jashtëzakonshëm të 30 korrikut, i cili e konfirmoi Abdixhikun me 170 vota kundër shkarkimit, 152 pro dhe 5 të pavlefshme. Marzha ishte e ngushtë.

Bisedimet u rinisën. Dy takime Kurti–Abdixhiku në fillim të gushtit përfunduan pa marrëveshje.

Sipas rrëfimit publik të Abdixhikut, oferta e LVV-së ishte posti i zëvendëskryeministrit dhe tri ministri. Ai e refuzoi duke deklaruar se partia nuk do ta ndajë përgjegjësinë „për një pushtet ku nuk lejohet të ketë rol të denjë“.

Kurti e konfirmoi strukturën e ofertës më 14 gusht dhe e detajoi: nëse kandidati për president do të ishte konsensual, LDK-ja do të merrte zëvendëskryeministrin plus tri ministri; nëse kandidati do të ishte i Vetëvendosjes, LDK-ja do të merrte katër ministri. Ai e kritikoi vendimin e LDK-së për të mbetur në opozitë.

Kthesa erdhi më 13 gusht. LDK-ja hoqi dorë nga ministritë, nga kryesimi i Kuvendit dhe nga pretendimi për postin e Presidentit: „S’e duam asnjë ministri.“ Është hapi më i madh drejt shkarkimit të bllokadës nga cilado parti gjatë gjithë verës — dhe deri më 15 gusht ai nuk kishte prodhuar marrëveshje.

Brenda vetë LDK-së, zërat nuk janë të njëtrajtshëm. Deputeti Armend Zemaj kërkoi publikisht më 14 gusht që LVV-ja ta thërrasë vazhdimin e seancës, me argumentin se askush nuk është mbi institucionet.

Pozicioni i Lëvizjes Vetëvendosje nuk ka ndryshuar që nga qershori: marrëveshja për Presidentin duhet të vijë përpara konstituimit të Kuvendit.

Kurti e ka arsyetuar këtë me riskun e përsëritjes — konstituimi pa marrëveshje paraprake, sipas tij, do të ishte thjesht përgatitje për zgjedhje të reja. Kryesuesi i seancës, Avni Dehari, e përsëriti argumentin më 15 gusht: „Konstituimi i Kuvendit dhe formimi i Qeverisë pa një marrëveshje paraprake për Presidentin nënkupton zgjedhje të parakohshme, diçka që duhet ta evitojmë.“

Kurti nuk ka qëndruar pasiv. Mbrëmjen e 13 gushtit ai u shkroi të tre kryetarëve të partive opozitare duke kërkuar takim urgjent, dhe të nesërmen e mirëpriti thirrjen e Abdixhikut për një president gjithëpërfshirës.

Ky arsyetim është i kuptueshëm politikisht. Juridikisht, ai kontestohet. IKD-ja dhe organizata të tjera kanë vlerësuar se zgjedhja e Presidentit është procedurë e ndarë që nuk mund të vendoset si kusht paraprak për zbatimin e nenit 66. Kjo mbetet mospërputhje midis një qëndrimi politik të LVV-së dhe leximit mbizotërues të institucioneve juridike të pavarura.

Më 1 gusht, përfaqësuesit e komuniteteve joserbe dolën me qëndrim të përbashkët: formimi i institucioneve duhet të vazhdojë dhe zgjedhjet e reja duhet të shmangen. Emilija Rexhepi u shpreh se do të votojë për kryetar të Kuvendit dhe për qeverinë e re. Fikrim Damka i Koalicionit Demokratik Turk theksoi se Kosova ka humbur shumë kohë.

Asnjë prej tyre nuk ka propozuar kandidat për President. Roli i tyre është numerik: ata i japin Vetëvendosjes shumicën për kryetar Kuvendi dhe për Qeveri, por jo për President.

Lista Serbe nuk ka dalë me qëndrim publik për kandidatin presidencial gjatë kësaj periudhe. Aktiviteti i saj institucional në gusht është përqendruar te kontestimi i mandatit të Nenad Rashiqit para Gjykatës Kushtetuese dhe te posti i nënkryetarit serb të Kuvendit.

Më 14 gusht, në orën 17:27, Presidentja në detyrë Albulena Haxhiu i ftoi liderët partiakë në një takim të martën në orën 09:00, me qëllim kontributin ndaj dialogut politik dhe institucional.

Brenda njëzet e katër orëve, ftesa ishte refuzuar nga dy nga tri partitë opozitare.

Ardian Gjini e refuzoi duke i kontestuar Haxhiut vetë legjitimitetin e rolit: sipas tij, ajo nuk është presidente e zgjedhur dhe nuk ka mandat të luajë rolin e unifikueses së spektrit politik. Uran Ismaili nga PDK-ja e cilësoi ftesën „edhe një tentativë e manipulimit të Kurtit me shtyrjen e afateve“, duke kërkuar në vend të saj që Haxhiu t’i shkruajë kryesuesit Dehari për vazhdimin e seancës të dielën, më 16 gusht.

Ky është ndoshta ilustrimi më i qartë i strukturës së ngërçit. Ekziston një ftesë për bisedë dhe një kërkesë për procedurë, dhe secila palë e trajton propozimin e tjetrës si mjet për të shmangur detyrimin e vet.

Të gjitha pozicionet janë të qëndrueshme brenda logjikës së vet. LVV-ja nuk do të konstituojë pa siguri se nuk do të përsëritet dështimi presidencial. PDK-ja nuk do të negociojë pa u rikthyer afati i shkelur. Aleanca nuk do të takohet pa përgjigje për kërkesat e saj. LDK-ja ka hequr dorë nga postet, por kërkon një emër që askush nuk e ka propozuar.

Rezultati është një ekuilibër ku secila palë mund të presë pa kosto të menjëhershme politike — ndërsa kostot institucionale i mban shteti.

Analiza është hartuar nga ISDMAK. Pretendimet mbështeten në burime të verifikuara publike. Përmbajtja pasqyron gjendjen e verifikuar deri më 15 gusht 2026.