Kostoja e ngërçit: fondet e humbura, agjencitë pa mandat dhe buxheti i përkohshëm

Debati publik për krizën institucionale zhvillohet kryesisht në gjuhën e afateve dhe interpretimeve kushtetuese. Ekziston, megjithatë, edhe një llogari më e drejtpërdrejtë: sa kushton.

Kjo llogari nuk është e plotë dhe disa shifra që qarkullojnë nuk janë të verifikueshme. Por pjesa e verifikuar është mjaftueshëm konkrete.

Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor i akordon Kosovës deri në 882.6 milionë euro deri në fund të vitit 2027, në grante dhe kredi me kushte të favorshme. Paratë lëshohen në këste, kundrejt verifikimit të hapave reformues. Kjo e bën Kuvendin një hallkë të domosdoshme: marrëveshjet me BE-në duhet të ratifikohen dhe pjesa më e madhe e reformave kërkon ligje.

Sekuenca e vitit 2026 e ilustron problemin. Marrëveshjet e Planit të Rritjes u ratifikuan në shkurt 2026, menjëherë pas formimit të qeverisë së re. Nuk kishte qenë e mundur më herët, sepse nuk kishte Kuvend funksional. Paradhënia prej 61.8 milionë eurosh — 7 për qind e paketës — nisi të derdhet më 16 prill 2026.

Kësti i parë ishte i lidhur me 13 hapa reformues, me afat të zgjatur deri më 30 qershor 2026. U përmbushën shtatë.

Negociatori kryesor Jeton Zulfaj i ka identifikuar publikisht gjashtë të papërmbushurit: ligji për energjinë elektrike dhe aktet nënligjore; sistemi i kontrollit të ndihmës shtetërore; ligji për inovacionin dhe ndërmarrësinë; legjislacioni për falimentimin dhe insolvencën; pakoja e reformës në drejtësi — përfshirë ligjin për Agjencinë Kundër Korrupsionit, ligjin për Gjykatën Supreme dhe Këshillin Gjyqësor, si dhe Akademinë e Drejtësisë; dhe strategjia kundër krimit të organizuar.

Sipas paraqitjes së tij publike, pesë prej gjashtë hapave kërkonin votim parlamentar që nuk arriti shumicën e nevojshme, ndërsa njëri nuk mund të miratohej fare nga një qeveri në detyrë. Ky është atribuim i përgjegjësisë që përfshin edhe sjelljen e opozitës në sallë, dhe duhet lexuar si i tillë — jo si konstatim i pavarur.

Vlera në rrezik: mbi 40 milionë euro. Kosova dorëzoi kërkesën për pagesë për hapat e përmbushur më 15 korrik; Komisioni Evropian ka 90 ditë për të vendosur, që do të thotë rreth mesit të tetorit.

Për vitin 2026, Kosova nisi punën pa buxhet. Ligji për Menaxhimin e Financave Publike, në nenin 24, parasheh një zgjatje automatike të kufizuar: kur zgjedhjet mbahen më pak se katër muaj para fillimit të vitit fiskal — siç ndodhi me zgjedhjet e 28 dhjetorit 2025 — ndarjet e vitit paraprak zgjaten për dy muajt e parë, me nga 16.67 për qind për çdo organizatë buxhetore. Kuvendi mund ta zgjasë këtë deri në tre muaj, jo më shumë.

Buxheti i vitit 2026, në vlerë rreth katër miliardë euro, u miratua në shkurt 2026 nga Kuvendi i legjislaturës së dhjetë, pas formimit të qeverisë. Ai u paraqit publikisht si zgjidhje kalimtare që do të rishikohej më vonë për të pasqyruar prioritetet e qeverisë.

Ai rishikim nuk ndodhi. Kuvendi u shpërnda në fund të prillit. Kosova po e zbaton këtë vit një buxhet të konceptuar si i përkohshëm.

Cikli i radhës është më afër se sa duket. Sipas procedurës normale, projektbuxheti i vitit 2027 duhet të miratohet nga Qeveria deri në fund të tetorit dhe të dërgohet në Kuvend. Pa Kuvend të konstituar, ky është afati i ardhshëm me pasoja fiskale të drejtpërdrejta.

Instituti GAP, në analizën e buxhetit 2026 të publikuar më 16 shkurt, jep një të dhënë që duhet lexuar me kujdes: mbi 81 për qind e buxhetit për projekte kapitale u dedikohet projekteve të bartura nga vitet e kaluara. Projektet e reja, sipas GAP-it, janë të kufizuara në numër dhe kryesisht të vogla.

Buxheti kapital për 2026 është 998.4 milionë euro, ose rreth 25 për qind e totalit.

Nënshpenzimi kapital, megjithatë, i paraprin krizës. Sipas GAP-it, gjatë periudhës 2021–2024 ekzekutimi i investimeve kapitale ishte mbi një miliard euro nën planin. Shkalla e ekzekutimit u përmirësua në vitin 2024, dhe GAP-i regjistron përmirësim edhe në vitin 2025.

Ky është dallim analitik me rëndësi, dhe ai nuk shkon në favor të një narrative të thjeshtë. Ngërçi politik e ka rënduar një problem ekzistues të kapacitetit ekzekutues; ai nuk e ka krijuar atë, dhe treguesit e ekzekutimit nuk janë përkeqësuar në mënyrë lineare me krizën.

Sipas Institutit të Kosovës për Drejtësi dhe Institutit Demokratik të Kosovës, siç është raportuar më 25 korrik 2026, 24 agjenci dhe institucione të pavarura funksionojnë me përbërje jo të plotë ose me mandate të skaduara. Ndër to: Gjykata Kushtetuese, Institucioni i Avokatit të Popullit, Zyra Kombëtare e Auditimit, Këshilli Gjyqësor i Kosovës, Agjencia Kundër Korrupsionit, Zyra e Rregullatorit për Energji, Autoriteti i Konkurrencës, Agjencia Kosovare e Privatizimit dhe Organi Shqyrtues i Prokurimit.

Emërimet në këto trupa kërkojnë votim në Kuvend.

Një rast i veçantë: posti i Kryeprokurorit të Shtetit është vakant prej vitesh dhe mbulohet me ushtrues detyre — çështje e ngritur edhe në raportin e Komisionit Evropian për Kosovën.

Përfaqësuesi i Institutit Demokratik të Kosovës, Vullnet Bugaqku, ka paralajmëruar rrezikun që viti të mbyllet pa u zgjedhur dy gjyqtarë të Gjykatës Kushtetuese, sepse edhe ata emërohen me propozim të Kuvendit. Kjo krijon një rreth vicioz me pasojë praktike: institucioni te i cili të gjitha palët po kërkojnë zgjidhje varet vetë nga Kuvendi që nuk funksionon.

Banka Qendrore e Republikës së Kosovës, në Raportin Vjetor 2025, regjistron një pasojë konkrete: kufizimet e dala nga mosshpallja e ligjeve për shkak të shqyrtimit kushtetues e penguan aplikimin përfundimtar në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA). Sipas BQK-së, kjo solli humbjen e mundësisë për të mbajtur hapin me vendet fqinje.

Për një ekonomi të euroizuar dhe të varur nga remitancat, kostoja e transfereve nuk është detaj teknik.

Sipas dokumenteve buxhetore, zgjedhjet e 7 qershorit 2026 kushtuan 10,887,186.45 euro, të ndara nga qeveria në detyrë më 11 maj 2026. Për zgjedhjet e 28 dhjetorit 2025, shpenzimi paraprak i raportuar ishte rreth 7.4 milionë euro ndaj një plani prej rreth 11.5 milionë eurosh.

Këtu ka një element strukturor që shpesh anashkalohet: KQZ-ja nuk ka fonde të planifikuara për procese zgjedhore që nuk janë pjesë e buxhetit vjetor. Çdo palë zgjedhje e parakohshme kërkon ndarje diskrecionale nga qeveria — pra rishpërndarje nga zëra të tjerë buxhetorë.

Ndërkohë, pjesëmarrja në zgjedhjet e 7 qershorit ishte rreth 37 për qind — niveli më i ulët i regjistruar në Kosovën e pasluftës.

Të dhënat makroekonomike japin një pamje më të përzier se sa mund të pritej.

Sipas Bankës Qendrore, rritja ekonomike në vitin 2025 ishte 3.6 për qind, ndërsa inflacioni mesatar vjetor 3.9 për qind. Kreditë u rritën 14.7 për qind. Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikon rritje rreth 3.3 deri 3.8 për qind për vitin 2026 — shifrat e raportuara ndryshojnë sipas vintazhit të vlerësimit. Borxhi publik mbetet ndër më të ulëtit në rajon.

Përfundimi analitik është i qartë: kriza nuk ka prodhuar kolaps makroekonomik. Dëmi është i përqendruar në sektorin publik — fondet evropiane, emërimet institucionale dhe kapaciteti legjislativ. Kjo e bën atë më pak të dukshëm dhe, ndoshta, më pak urgjent politikisht se sa duhet të ishte.

Analiza është hartuar nga ISDMAK. Pretendimet mbështeten në burime të verifikuara publike. Përmbajtja pasqyron gjendjen e verifikuar deri më 15 gusht 2026.